DRANK

Het is een gewoon beeld zondag- en maandagochtend in het park: lege wodka- en palinkaflessen in het gras, her en der de scherven van een wijnfles en lege bierblikjes. 's Avonds, tijdens de wandeling met de honden,ben ik ze nog tegengekomen, de jongens en meisjes die deze desolate resten achterlaten. Vijftien, zestien jaar oud, en een wodkafles aan de mond alsof ze hun hele leven niets anders gedaan hebben. Twee vijftienjarige meisjes, die steunend op elkanders schouders op wankele voet samen een fles sterke drank ledigen, veel deprimerender kan het niet worden.
Hoewel de overheid zich om drugs bezorgder maakt, zijn die voor Hongaarse jongeren niet echt een probleem. De jeugd zoekt het, net als veel volwassenen trouwens, eerder in drank. Mijn idee dat Hongaarse jongeren meer drinken dan hun Europese leeftijdsgenoten blijkt echter niet te kloppen. Blijkens een recent Europees onderzoek zitten ze redelijk op het Europese gemiddelde. Bij het onderzoek werd jongeren uit 35 landen gevraagd of ze in de afgelopen maand gedronken hadden. 59 procent van de Hongaarse jongeren blijkt regelmatig te drinken. In buurland Oostenrijk was dat 80 procent. Het Europese gemiddelde ligt op 61 procent
Wat het beeld bevordert dat Hongaarse jongeren meer drinken, is dat ze vooral op straat blijken te drinken. Voor kroegen en clubs hebben ze geen geld, zuiptenten en zuipschuren zijn hier nog niet doorgedrongen en om je bij pa en ma thuis op de bank vol te laten lopen, dat heeft in de meeste gezinnen geen pas.
Rest de straat, en, om het goedkoop te houden, de wodka- of palinkafles. Want dat blijkt wel uit het onderzoek: waar in de meeste jongeren vooral bier drinken, grijpen Hongaarse jongeren al snel naar de sterke drank, omdat je daarmee het goedkoopste uit bent. Voor een euro of acht heb je al een fles goedkope 'korte drank' zoals de Hongaren het noemen. Wat ook uit het onderzoek blijkt, is dat de Hongaarse jongeren die drinken, vaak straffer drinken dan hun leeftijdsgenoten elders. Een derde van de jongeren zegt iedere maand toch wel minstens een keer zeker vijf drankjes op een avond te nuttigen.
De regering heeft aangekondigd dat ze het drankgebruik van jongeren strenger wil gaan aanpakken. Een prima initiatief, al is de aanleiding opmerkelijk. Twee weken geleden werden drie meisjes doodgetrapt toen er paniek uitbrak in een discotheek in Budapest. Drank speelde daarbij, voor zover bekend, geen wezenlijke rol. Wel waren er veel te veel mensen binnen, en het zal niemand verbazen dat uit het politieonderzoek bleek dat tal van andere regels ook niet werden nageleefd. Dat schijnt bij dat soort gelegenheden standaard te zijn.
Maar ik ben benieuwd wat die strengere maatregelen gaan inhouden. Goed voorbeeld doet goed volgen, maar het besef dat alcohol minstens net zo gevaarlijk is als softdrugs, is bepaald niet breed doorgedrongen. Een van de eerste maatregelen van deze regering was een wet die het mensen toestaat om thuis voor eigen gebruik te stoken. Niet direct een teken aan de maatschappij dat je met alcohol voorzichtig aan moet doen.

De klassenleraar van mijn zoon is een aardige, en buitengewoon betrokken man, die op klassenuitstapjes geen alcohol wil zien. Dat hij ondertussen zelf wel een biertje nuttigt, helpt natuurlijk niet om dat verbod te handhaven. Over een paar weken heeft de klas een voorlichting over de gevaren van drugs, maar in een maatschappij waar alcohol echt een groter probleem is, zou voorlichting daarover me liever zijn.
Drinken in het openbaar schijnt verboden te zijn, heeft iemand in het park me wel eens verteld. Regelmatig zie ik 's avonds een politiewagen door het park rijden. Maar behalve dat die in het donker wel eens tegen onze zwarte hond is aangereden, zachtjes gelukkig, kan ik niet zeggen dat ik daar enig effect van zie. Ik heb die agenten nog nooit zien stoppen om de zuipende jongeren eens aan te spreken op hun gedrag.

PÁLINKA

Hongarije's nieuwe regering gebruikt haar tweederde meerderheid om in razend tempo en zonder enig debat tal van wetten door het parlement te jagen. Het is dat er voorlopig nog een president zit die oplet, anders zouden ambtenaren inmiddels al zonder opgave van reden ontslagen kunnen worden. Zo zorg je dat er vanuit die hoek geen kritiek meer op je beleid is.
Erg lang zal die rem op de hervormingswoede van Fidesz overigens niet duren, want binnenkort loopt president Solyom's termijn af, en dat hij herkozen wordt, is hoogst onwaarschijnlijk.De volgende president wordt zonder enige twijfel een brave Fidesz-aanhanger.
Tussen al die wetten zitten ook zeer verrassende voorstellen. Zoals de wet die het thuis stoken van palinka helemaal vrij wil geven. Geen brandend probleem, lijkt mij, maar volgens Orbán moet daarmee een einde gemaakt worden aan het al negentig jaar durende onrecht dat boeren niet vrij kunnen beslissen wat ze met hun fruit doen: er jam van koken, of sterke drank. Iedereen moet in het vervolg in zijn eigen kelder kunnen distilleren, zonder dat de overheid zich ermee bemoeit.
In dat laatste stukje zit het belang van de wet, want feitelijk is het onzin. Sinds 1850 kunnen Hongaren namelijk al hun eigen alcohol stoken. Misschien niet thuis, maar ze kunnen hun fruit naar de stokerij in het dorp brengen, waar het onder toeziend oog van de belasting én van iemand die er echt verstand van heeft, wordt omgezet in een brouwsel dat soms wel 60 procent alcohol kan bevatten. Per liter ben je, behalve uiteraard de stookkosten, ook nog eens 600 tot 800 forint belasting kwijt, afhankelijk van de sterkte van je brouwsel.
Als de wet erdoor komt, raakt de staat iets van 28,3 miljoen euro aan belastinginkomsten kwijt. Niet niet voor een land dat zwaar moet bezuinigen, maar dat is zeker niet het enige probleem met het voorstel. Want om te beginnen is het zelf stoken van alcohol geen ongevaarlijke bezigheid als je het niet goed doet. Stook je bij de verkeerde temperatuur (en dat luistert behoorlijk nauw) krijg je methylalcohol in je fles, een goedje waar je auto's op kunt laten rijden, ramen mee kunt zemen en waar je blind van kunt worden en zelfs dood aan kunt gaan.
Bovendien kun je je afvragen wat de wijsheid achter een wet die drinken goedkoper maakt en de alcoholconsumptie aanmoedigt in een land tot de grootste alcoholconsumenten ter wereld behoort. Hongaren drinken iets van 13,5 liter zuivere alcohol per hoofd van de bevolking per jaar. Volgens cijfers van de Wereld Gezondheidsorganisatie drinken in Europa alleen de Ieren en de Luxemburgers meer. Levercirrose en andere door overmatig alcoholgebruik veroorzaakte ziekten behoren tot de belangrijkste doodsoorzaken van Hongarije. Je zou eerder verwachten dat de overheid het zelf stoken eerder aan banden zou leggen dan bevorderen.
Zelfs als je je over de alcoholconsumptie geen zorgen maakt: het regeringsplan bedreigt ook nog een behoorlijk aantal arbeidsplaatsen op het platteland. Om te beginnen kunnen de dorpsstokerijen hun deuren sluiten als iedereen thuis een distillateur heeft staan. Daarnaast zie je de laatste tijd steeds meer kleinschalige pálinkaproducenten die ervan profiteren dat Hongaarse pálinka behoort tot de producten die door de EU worden beschermd.
Alleen pálinka uit Hongarije mag pálinka zo worden genoemd. Dat betekent wel dat de drank moet voldoen aan allerlei regels: de grondstof moet voor honderd procent uit vruchten bestaan, bij het stoken moet gedistilleerd water worden gebruikt, en nog zo wat. Hongarije heeft zich verplicht om de naleving van die regels strikt te controleren. De afgelopen jaren zijn talloze kleine producenten zich, vaak met EU-steun, gaan toeleggen op de productie van zuivere peren-, kersen-, pruimen- en andere pálinka's, ook voor de export.
Als iedereen straks in zijn eigen kelder kan gaan stoken, is de kans groot dat die EU-status van pálinka niet te handhaven is. Die thuisstokers kunnen onmogelijk allemaal in de gaten worden gehouden. En je kunt er bovendien donder op zeggen dat ze een deel van de pálinkamarkt inpikken, al mogen ze volgens de wet alleen voor eigen consumptie stoken. En dat betekent dat de prille bedrijfstak van kleinschalige, hoogwaardige pálinkastokers het nakijken heeft.