“Extremistische
fora en groepen zijn voor mensen met extremistische opvattingen de enige
informatiebron die ze nog vertrouwen. Gelijktijdig worden hun ideeën er
constant versterkt. Zet twintig gelijkgezinde mensen in een kamer, en een uur
later zijn ze nog overtuigder van hun opvattingen. Op internetfora is dat
effect nog veel sterker, want daar ontmoeten ze niemand die er anders over
denkt,” aldus sociaal onderzoeker Carl Miller van de Britse politieke denktank
Demos, die onderzoek deed naar gebruikers van extremistische Facebookpagina’s. Miller presenteerde de resultaten in Boedapest onlangs op een conferentie van
de Raad van Europa over hatespeech online.
Om met
mensen in contact te komen, plaatsten de onderzoekers gerichte advertenties bij
extremistische Facebookgroepen. Wie daarop klikte, eindigde bij een enquête met
vragen over sociale achtergrond, politieke activiteiten buiten het internet en
vertrouwen in autoriteiten, media en de medemens. Zo’n dertienduizend mensen reageerden
en dat leidde uiteindelijk tot ruim 10.000 bruikbare enquêtes in elf Europese
landen, het grootste onderzoek naar extremisme tot nu toe.
Ondanks de
goede respons zegt Miller: “Niemand heeft echt een idee wat er online gaande is. Er
is een heel afgesloten, extremistisch deel van het internet dat we alleen kennen van anekdotische verhalen, maar waar niemand echt greep op heeft. Er komt dagelijks
zoveel materiaal bij, dat niemand de omvang kent.”
Het
Demos-onderzoek bevestigt het gebruikelijke beeld dat extremisten veelal jong
en mannelijk zijn. Wat niet bleek te kloppen, is de veronderstelling dat ze
veelal ongeschoold en werkloos zijn en handelen uit sociale onvrede.
Dat geldt zeker voor de Facebook-volgers van de Hongaarse Jobbik, een partij die buitengewoon actief is in het werven van aanhang via de nieuwe media. Van Jobbiks Facebook-aanhangers onder de 30 bleek slechts 10 procent werkloos te zijn, tegenover 25 procent van alle Hongaarse jongeren onder de 25. Het is wel belangrijk om daarbij aan te tekenen dat een deel van de Jobbik-aanhang bestaat uit arme dorpelingen uit Oost-Hongarije die geen Facebook-account plegen te hebben.
Maar het onderzoek levert toch opvallende conclusies op over de Jobbik-aanhang. Wie zou bijvoorbeeld verwacht hebben dat die meer vertrouwen in zijn medemens heeft dan de gemiddelde Hongaar? Dat geldt uiteraard alleen maar zolang die medemens geen zigeuner is, want de Roma in Hongarije zijn voor Jobbik-volgers het belangrijkste punt van zorg. En van politie, justitie, kranten, de regering en de EU moeten ze helemaal niets hebben. Maar dat vertrouwen in de medemens is opmerkelijk, want het onderscheidt hen van de meeste andere extremistische partijen.